www
  www.kmutt.ac.th

 


 

สรุปเนื้อหาของรายวิชาจิตวิทยาการปรับตัว

         

วิชา  SSC334  จิตวิทยาการปรับตัว  

หน่วยที่  8        การปรับตัวในวัยรุ่น                                     

อาจารย์ผู้สอน  ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วราภรณ์  ตระกูลสฤษดิ์

 

 

ตอนที่ 1  การปรับตัวในวัยรุ่น

ตอนที่ 2 ประโยชน์ของการศึกษาเรื่องของวัยรุ่น

ตอนที่ 3 พัฒนาการของวัยรุ่น

 

 

แนวคิดสำคัญ

                 1.            มีคำกล่าวว่า  วัยรุ่นเป็นวัยจะเริ่มเป็นหนุ่มสาว เป็นช่วงวัยหัวเลี้ยวหัวต่อของชีวิต เป็นวัยพายุบุแคม  เนื่องจากว่าวัยนี้ร่างกายจะมีการเปลี่ยนแปลงพัฒนาการจากวัยเด็กเป็นวัยผู้ใหญ่  นอกจากการเปลี่ยนแปลงภายในร่างกายแล้ว  ในด้านจิตใจ  อารมณ์  สังคม 

                        2.วัยรุ่นเป็นวัยที่สภาพร่างกาย  สภาพอารมณ์วุ่นวายไม่คงที่  คือ อยู่ระหว่างความเป็นเด็กและเป็นผู้ใหญ่ วัยรุ่นต้องปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ เหล่านี้  ซึ่งบางคนก็สามารถผ่านวัยรุ่นได้โดยไม่มีปัญหา แต่อีกหลายคนมักประสบปัญหาในการดำเนินชีวิต และการปรับตัวให้เข้ากับสังคมได้อย่างมีความสุข 

                         3. วัยรุ่นนี้จึงเป็นระยะที่ผู้ใหญ่ต้องให้ความสนใจและช่วยเหลือประคับประคองให้เขาดำเนินชีวิตผ่านไปเป็นผู้ใหญ่ที่มีความสมบูรณ์แบบทั้งร่างกายและจิตใจ

           

           

                 วัตถุประสงค์ เพื่อให้นักศึกษาสามารถ

 

1.    อธิบายถึงความหมายของวัยรุ่นได้อย่างถูกต้อง

2.    อธิบายถึงความสำคัญของการศึกษาเรื่องของวันรุ่นได้อย่างถูกต้อง

3.    อธิบายถึงพัฒนาการเปลี่ยนแปลงของวัยรุ่นได้อย่างถูกต้อง

 

 

 

 

เนื้อหา

กิจกรรมการเรียน/การสอน

 

สื่อการสอน

 

ตอนที่ 1. การปรับตัวในวัยรุ่น

            ความหมายของคำว่า “วัยรุ่น”

            คำว่า “วัยรุ่น” ในภาษาอังกฤษว่า Adolescence  ซึ่งมีรากศัพท์มาจากภาษาลาตินว่า Adolescere หมายถึง เจริญสู่วุฒิภาวะ (Grow into Maturity)

            วุฒิภาวะ (Maturation) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงซึ่งเนื่องมาจากความเจริญงอกงามทางด้านร่างกาย  ซึ่งรวมถึงสิ่งที่ได้รับ

 

ตอนที่ 2. ประโยชน์ของการศึกษาเรื่องของวัยรุ่น

            1.  วัยรุ่นเป็นวัยกำลังเจริญเติบโต มีการเปลี่ยนแปลงของร่างกายหลาย   ด้าน ล้วนเป็นสิ่งที่เขาไม่คาดฝันมาก่อน  เด็กจะเกิดความว้าวุ่นใจ ไม่รู้จะปรึกษาใคร โดยเฉพาะเด็กที่โตช้าหรือโตเร็วกว่าคนอื่น เกิดความวิตกกังวล  ปมด้อย  ดังนั้น ต้องหาทางส่งเสริมให้เขาได้เข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงของตนเอง และเข้าใจปัญหาที่เกิดขึ้น และขจัดปัญหาความกังวลใจของเด็ก

                 2.เพื่อหาทางช่วยเหลือเพราะเด็กวัยรุ่นมีปัญหาหลายด้าน  และเกิดความขัดแย้งภายในใจเสมอ เช่น ควรทำตามเพื่อนหรือทำตามผู้ใหญ่ดี

                 3. เป็นวัยหัวเลี้ยวหัวต่อก่อนเข้าสู่วัยผู้ใหญ่  วัยนี้จึงเป็นวัยที่สำคัญ และควรให้ความสนใจมากเป็นพิเศษ  เพื่อจะได้ให้แนวทางให้วัยรุ่นมีทัศนคติที่ดี  มีวิจารณญาณในการตัดสินใจ เพื่อสร้างปรัชญาในชีวิตที่ถูกต้อง  เป็นประโยชน์ต่อสังคม 

                  4. ช่วยลดปัญหาสังคม เช่น อาชญกรรม  ความเสื่อมเสียจากการกระทำของเด็กมีปัญหาอันเนื่องมาจากการปรับตัว

 

 

ในช่วงวัยรุ่นซึ่งเป็นวัยแห่งความเปลี่ยนแปลงมากในหลายด้าน

            5. วัยรุ่นเป็นวัยที่มีความคิดเพ้อฝัน คิดฟุ้งซ่าน  ซึ่งอาจมีวิธีการแก้ปัญหาที่ไม่ถูกต้องผู้ใหญ่ควรต้องพยายามชี้แนะให้ข้อมูลแก่เด็ก

                6.  ช่วยให้ผู้ใหญ่ทั้งพ่อ แม่ ครู ผู้ปกครอง เข้าใจวัยรุ่นและช่วยขจัดปัญหาความไม่เข้าใจกันในครอบครัว อันจะส่งผลในการช่วยกันแก้ปัญหาเด็กวัยรุ่น

 

 ตอนที่3  พัฒนาการเปลี่ยนแปลงของวัยรุ่น

          การแบ่งช่วงอายุของวัยรุ่นไม่ได้ถือเป็นหลักตายตัวเสมอไป  นักจิตวิทยาแบ่งไว้เพื่อสะดวกแก่การศึกษาเท่านั้น เพราะจริง แล้ว  พัฒนาการของมนุษย์เป็นกระบวนการที่ต่อเนื่องมิได้หยุดเป็นช่วง ทำให้เกณฑ์การแบ่งอายุแตกต่างกัน

 

            การพิจารณาความเปลี่ยนแปลงทางร่างกายของเด็กวัยรุ่นนี้ ขึ้นอยู่กับการประสานงานกันของต่อมต่าง ภายในร่างกายเป็นสำคัญ  โดยเฉพาะต่อมไร้ท่อ (Ductless Glands) สิ่งที่เห็นเด่นชัดที่สุดของการเปลี่ยนแปลงคือ การเปลี่ยนแปลงทางด้านสรีระและการเปลี่ยนแปลงของต่อมเพศ  ซึ่งทำให้วัยรุ่นแตกต่างจากวัยเด็กเป็นอย่างมาก  ฮอร์โมนจากต่อมเพศจะเจริญขึ้นถึง วุฒิภาวะที่จะสืบพันธุ์ได้  นั่นคือ การที่เพศหญิงมีประจำเดือนเป็นครั้งแรก และการหลั่งน้ำกามเป็นครั้งแรกของเพศชาย เป็นสัญลักษณ์หรือเป็นเครื่องหมายของความเป็นหนุ่มเป็นสาว ในระยะนี้ลักษณะเพศขั้นที่ 2 (Secondary Sex Characteristic) เริ่มปรากฏ คือ

           

               เพศหญิง  สะโพกจะขยายออก  ทรวงอกเจริญเติบโตขึ้น และมีการเปลี่ยนแปลงของ เต้านมและบริเวณหัวนม มีขนขึ้นที่อวัยวะเพศ มีความเจริญเติบโตทางเพศเต็มที่และเริ่มมีประจำเดือน  การมีประจำเดือนคือ การมีวุฒิภาวะทางเพศ

 

 

            เพศชาย  จะมีหนวด และมีขนขึ้นตามร่างกาย เช่น หน้าแข้ง  แขน  และขนขึ้นบริเวณโคนอวัยวะเพศ  ลิ้นไก่เติบโตเต็มที่ทำให้เสียงแตก  มีลูกกระเดือกนูนเห็นชัด  เซลสืบพันธุ์เพศชายที่เตรียมตัวไว้แล้วตั้งแต่เริ่มเกิดแต่ยังไม่เจริญเติบโต เริ่มเจริญเติบโตเต็มที่ และทำให้เริ่มมีการหลั่งน้ำอสุจิ หรือที่เรียกว่า “ฝันเปียก”

 

การเปลี่ยนแปลงในวัยรุ่น

1.    ด้านร่างกาย

                 การเปลี่ยนแปลงทางร่างกายของวัยรุ่นถือว่าจะมีการเปลี่ยนจากเด็กมาสู่วัยรุ่นอย่างเด่นชัด  ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงอยู่หลายด้าน เช่น เสียงเปลี่ยน  เช่น เด็กชายเสียงจะห้าวขึ้น  เด็กหญิงเสียงจะแหลมขึ้น มีขนเกิดขึ้นตามที่ต่าง   โดยเฉพาะขนในที่ลับ (Pubic hair) ชายจะเห็นเด่นชัดกว่าหญิง สัดส่วนของร่างกายเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เช่น ลำตัว  อก  สะโพก ต่อมเพศเริ่มทำงาน  ทำให้เด็กผู้หญิงเริ่มมีประจำเดือนเป็นครั้งแรก  ส่วนเด็ก     ผู้ชายจะมีการหลั่งน้ำกามเป็นครั้งแรก การเปลี่ยนแปลงทางร่างกายที่ชัดเจน ได้แก่

                        1.1 ส่วนสูง  ความเจริญเติบโตทางด้านความสูงของเด็กวัยรุ่นจะมีอย่างต่อเนื่อง แต่จะมีบางช่วงที่มีอัตราการเจริญเติบโตเร็วมาก  เรียกว่า ระยะพุ่งพรวด (Growth spurt)

                 1.2 น้ำหนัก  น้ำหนักจะเพิ่มขึ้นเนื่องจากกล้ามเนื้อ  ไขมัน  กระดูกได้เพิ่มขึ้นและขยายตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว  และจะเพิ่มขึ้นเช่นเดียวกับส่วนสูง

                 1.3 โครงกระดูกและสัดส่วนของร่างกาย  วัยรุ่นตอนต้นสัดส่วนร่างกายยังไม่ค่อยสัมพันธ์กัน เนื่องจากส่วนขายาวกว่าลำตัวมากให้แลดูเก้งก้าง  แต่เมื่อเข้าสู่วัยรุ่นตอนปลายสัดส่วนร่างกายจะดีขึ้น

1.4   การเปลี่ยนแปลงของเสียง  โดยทั่วไปในวัยรุ่นจะมีการเปลี่ยนแปลงของเสียงทั้งสองเพศ 

 

                 1.5 การเปลี่ยนแปลงของอกและสะโพก  ในวัยรุ่นมีการเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ จากกระดูกเชิงกรานและไขมันใต้ผิวหนังเจริญเติบโตขึ้น     ในเด็กชายจะมีปุ่มนูนขึ้นที่หน้าอก เรียกว่า “ขึ้นพาน” หรือ “นมแตกพาน” และลานนมจะสีเข้มขึ้นและกว้างขึ้น

            2.  การเปลี่ยนแปลงด้านอารมณ์                     อารมณ์ของเด็กวัยรุ่นนั้น มักเป็นผลสืบเนื่องมาจากระยะเกือบก่อนวัยรุ่น จะมีอารมณ์รุนแรง แสดงความรู้สึกเปิดเผยตรงไปตรงมาเกินไป  มีอารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย ความชอบหรือไม่ชอบรุนแรงมาก ไม่ยอมใคร  ง่าย   บางครั้งอาจเป็นคนโอบอ้อมอารี  และบางครั้งก็เห็นแก่ตัว ชอบอยู่ตามลำพัง ไม่ต้องการให้ใครรบกวน ติดเพื่อนชอบอยู่เป็นกลุ่ม ไม่ชอบการบังคับ อยากรู้อยากเห็น ต้องการพึ่งตนเอง      เชื่อมั่นในตนเอง  ดังนั้น เด็กจึงมักจะคบเพื่อนวัยเดียวกัน เพื่อพึ่งผู้ใหญ่ให้น้อยลง ต้องการการยอมรับจาก     ผู้อื่น ทำให้เด็กมักเอาใจใส่กับรูปร่างของตนเองมากขึ้น จะนึกถึงความเปลี่ยนแปลงของตนอยู่ตลอดเวลา  และกังวลใจในเรื่องของรูปร่างหน้าตา

                

สาเหตุที่ทำให้วัยรุ่นมีอารมณ์เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

 

                       1. ความเปลี่ยนแปลงทางด้านร่างกาย

                  2. การเปลี่ยนแปลงของอวัยวะภายใน 

                  3. การปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อม

                  4. การเปลี่ยนแปลงด้านสังคม

                

การคบเพื่อนต่างเพศในวัยรุ่น

            ตามขั้นพัฒนาการอย่างหนึ่งของวัยรุ่น คือ การคบเพื่อนต่างเพศ เป็นการเรียนรู้ที่วัยรุ่นจะมีโอกาส พบปะ พูดคุย แลกเปลี่ยนความคิดความเห็นซึ่งกันและกัน เรียนรู้อุปนิสัยใจคอ รวมทั้งการปฏิบัติตนอย่างเหมาะสมต่อเพศตรงกันข้าม อันจะนำไปสู่การประพฤติปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง     

 

            ประโยชน์ของการคบเพื่อนต่างเพศ

                 เรียนรู้การเข้าสังคมกับเพื่อน    ต่างเพศ ทำให้เกิดพัฒนาการทางบุคลิกภาพ ตอบสนองความต้องการตามธรรมชาติของมนุษย์   ปิดโอกาสให้หญิง ชาย เลือกคู่ที่จะแต่งงานกันได้  เรียนรู้นิสัยใจคอ และเข้าใจธรรมชาติของเพศตรงข้ามได้

           

ข้อควรระวังในการคบเพื่อนต่างเพศ

                 1.  มีการปฏิบัติต่อกันอย่างเปิดเผยในฐานะเพื่อน  แม้จะไปไหนมาไหนด้วยกันเป็นครั้งคราว  แต่ยังคงรักษาไว้ซึ่งมารยาท และขอบเขตของความเป็นมิตร

                 2.  การคบหาสมาคมของหนุ่มสาวบางคนที่นิยมวัฒนธรรมตะวันตก       การจับมือถือแขน   การนั่งชิดกันเกินไป   การอยู่ในที่รโหฐานสองต่อสองพึงระมัดระวัง  

 

            พ่อแม่ ควรให้ความเข้าใจแก่วัยรุ่นว่า วัยนี้เป็นวัยที่กำลังเจริญเติบโต มีการเปลี่ยนแปลงของร่างกายหลาย   ด้าน ล้วนเป็นสิ่งที่เขาไม่คาดฝันมาก่อน  เด็กจะเกิดความว้าวุ่นใจ ต้องหาทางส่งเสริมให้เขาได้เข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงของตนเอง และเข้าใจปัญหาที่เกิดขึ้น และขจัดปัญหาความกังวลใจของเด็ก ช่วยให้เด็กสามารถเติบโตผ่านพ้นวัยแห่งภาวะวิกฤติหนึ่งของชีวิต ให้เขาได้เติบโตขึ้นเป็นผู้ใหญ่ที่ดีในอนาคต

 

คำถามท้ายบท

1.  เพราะเหตุใดจึงมีคำกล่าวว่า “ วัยรุ่น เป็นวัยหัวเลี้ยวหัวต่อของชีวิต ”

2.  จงอธิบายถึงแนวทางในการส่งเสริม เพื่อช่วยให้เด็กวัยรุ่นสามารถเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่สมบูรณ์ได้อย่างดี

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- บรรยาย

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-         บรรยาย พร้อมทั้งยกตัวอย่างประกอบ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-         แบ่งกลุ่มนักศึกษา อภิปรายถึง พัฒนาการการเปลี่ยนแปลงของวัยรุ่น

-         ให้นักศึกษาส่งตัวแทนมานำเสนอหน้าชั้นเรียน

 

 

-         ครูสรุปเพิ่มเติม

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- บรรยายพร้อมยกตัวอย่างประกอบ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-  การบรรยายพร้อมยกตัวอย่างประกอบ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- บรรยายพร้อมยกตัวอย่างประกอบ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-         แผ่นใสประกอบคำบรรยาย

 

 

 

 

 

 

-  แผ่นใสประกอบคำบรรยาย

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-         การอภิปรายกลุ่มย่อย

- การนำเสนอหน้าชั้นเรียน

 

 

 

 

 

-แผ่นใสประกอบคำบรรยาย

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- แผ่นใสประกอบคำบรรยาย

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-แผ่นใสประกอบคำบรรยาย

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Copyright © 2004 Psychology of adjustment. All Rights Reserved.